روش ساخت شابلون طلقی

شابلون‌های طلقی به دلیل انعطاف‌پذیری، دوام و هزینه پایین نسبت به نمونه‌های فلزی یا چوبی، محبوبیت بالایی دارند. امکان انتقال دقیق الگوها و نقوش بر روی مواد مختلفی همچون پارچه، چوب، دیوار و حتی سطوح شیشه‌ای با استفاده از این ابزارها با سرعت، دقت و کیفیت بالا امکان‌پذیر است. در ادامه این مطلب از علیالیزر نحوه ساخت شابلون طلقی برای چاپ، نقاشی یا طراحی را مرحله‌به‌مرحله یاد می‌گیریم. همچنین با ابزارها و متریال موردنیاز تا نکات حرفه‌ای نگهداری و استفاده صحیح از شابلون طلقی آشنا می‌شویم.

شابلون طلقی چیست و چه کاربردهایی دارد؟

شابلون طلقی ورقه‌ای نازک و معمولاً شفاف از جنس پلاستیک (مانند طلق پلکسی‌ گلاس شفاف یا ورقه‌ای پلاستیکی با ضخامت حدود ۱ تا ۲ میلیمتر) است که روی آن طرح خاصی با استفاده از برش دستی یا برش لیزری ایجاد شده است. این شابلون‌ها انعطاف‌پذیری و دوام نسبتاً خوبی داشته و می‌توان مکرراً از آنها استفاده کرد، اما باید مراقب باشید تا نشکنند یا آسیب نبینند. از مهم‌ترین کاربردهای شابلون طلقی می‌توان به این موارد اشاره کرد:

• انتقال طرح به سطوح مختلف از جمله کاغذ، پارچه، دیوار و سطوح دیگر با استفاده از رنگ، اسپری، قلم‌مو یا سایر ابزارهای رنگ‌آمیزی
• استفاده در صنایع چاپ، طراحی روی لباس و پارچه و نقاشی دیواری
• تولید محصولات هنری، پتینه‌کاری و ساخت طرح‌های تزیینی
• الگو زدن و شکل‌دهی طرح‌های مختلف در هنرها و صنایع‌دستی

ابزار و متریال مورد نیاز برای ساخت شابلون طلقی

برای ساخت شابلون طلقی غالبا از ورق طلق (طلق پلکسی‌گلاس، طلق رادیولوژی، ورق پلاستیکی با ضخامت معمولاً ۱ تا ۲ میلیمتر) استفاده می‌شود که به دلیل شفافیت، انعطاف‌پذیری و دوام مطلوب، بهترین انتخاب برای شابلون است. در برخی موارد ورق ام‌دی‌اف ضخامت ۳ میلیمتر هم برای ساخت شابلون استفاده می‌شود. مقوا یا کاغذ کاربن هم جزو متریال‌هایی است که برای انتقال طرح روی طلق در روش دستی مورداستفاده قرار می‌گیرد و اما ابزارهای موردنیاز برای ساخت شابلون با طلق عبارت‌اند از:

• طرح موردنظر که به‌صورت دستی کشیده شده یا توسط پرینتر چاپ شده باشد
• کاتر طلق بر یا تیغ فویل بر تیز برای برش دقیق طلق در روش دستی
• خط‌کش فلزی، نقاله، گونیا و ابزارهای کمکی برای برش منظم و دقیق
• کاغذ کاربن برای کپی طرح روی طلق
• در صورت استفاده از رنگ، ابزاری مانند گواش، قلم‌مو، پنبه یا اسفنج برای رنگ‌آمیزی طرح
• میز کار با سطح صاف و مقاوم (ترجیحاً شیشه) برای قراردادن ورق طلق جهت برش
• چسب دوطرفه اسفنجی یا چسب‌کاغذی، پونز برای فیکس کردن طرح روی طلق
• دستگاه برش لیزری (در صورت استفاده از روش صنعتی) که دقت و سرعت بالاتری نسبت به برش دستی دارد

همچنین بخوانید:  برش لیزری چیست

روش طراحی شابلون روی طلق

برای ساخت و طراحی شابلون روی طلق، معمولاً دو روش اصلی دستی و روش برش لیزری وجود دارد. در ادامه این مطلب مراحل کلی طراحی و ساخت شابلون طلقی به روش دستی را توضیح می‌دهیم:

• ابتدا طرح موردنظر باید به‌اندازه ورق طلق آماده کنید. این طرح را می‌توانید به‌صورت دستی رسم کرده یا با کامپیوتر و برنامه‌های گرافیکی (مانند کرال دراو) طراحی و پرینت بگیرید
• طرح پرینت شده را روی ورق طلق قرار می‌دهید. سپس طرح را با استفاده از چسب دوطرفه، پونز یا در برخی موارد خاص با میخ به طلق فیکس کنید تا در جای خود ثابت بماند و در حین برش حرکت نکند. از کاغذ کاربن می‌توانید هم برای انتقال دقیق طرح روی ورق طلق استفاده کنید
• سطحی صاف، مانند میز شیشه‌ای که سطح آن هنگام برش‌زدن آسیب‌پذیر نباشد انتخاب می‌کنید
• از ابزارهایی مانند کاتر طلق بری، تیغ فویل بر، خط‌کش فلزی، گونیا و نقاله برای برش دقیق استفاده کنید.
• با دقت از روی خطوط طرح برش می‌دهید. یعنی قسمت‌هایی که باید خالی شوند تا رنگ از آن عبور کند را برش می‌زنید. قسمت‌های داخلی طرح که نباید جدا شوند، با بندهای کوچک به هم وصل کنید تا قطعات شابلون از هم جدا نشوند.
• پس از برش کامل، شابلون از سطح کار جدا شده و آماده استفاده برای انتقال طرح رنگی یا چاپ روی سطوح مختلف است.

روش برش لیزری ساخت شابلون طلقی مشابه روش دستی است با این تفاوت که طرح ابتدا با نرم‌افزارهای وکتور رسم شده و سپس با دستگاه لیزر که دقت و سرعت بسیار بالاتری دارد، برش‌های دقیقی روی ورق طلق زده می‌شود.

مراحل انتقال طرح روی طلق

برای انتقال طرح روی طلق ابتدا طرح موردنظر خود را روی کاغذ معمولی، کاغذ پوستی (کاغذ کالک) یا به‌صورت دیجیتال آماده می‌کنید و در ابعاد مناسب پرینت می‌گیرید. طرح پرینت شده را روی ورق طلق شفاف قرار می‌دهید. از کاغذ کاربن یا روش‌های دیگر مانند سیاه کردن پشت طرح با مداد طراحی استفاده می‌کنید تا طرح روی طلق منتقل شود. همان‌طور هم که در بخش قبلی گفتیم برای ثابت‌کردن طرح روی طلق می‌توانید از چسب دوطرفه اسفنجی، پونز یا میخ استفاده کنید تا هنگام برش حرکت نکند.

با کاتر طلق بری، تیغ فویل بر یا دستگاه برش لیزری، خطوط مشخص شده روی طلق که باید رنگ از آن عبور کند را بادقت برش می‌دهید. هنگام برش دستی، قسمت‌هایی که قرار نیست جدا شوند، توسط بندهای کوچک متصل می‌مانند تا بخش‌های شابلون جدا نشوند. سطحی که می‌خواهید طرح را روی آن انتقال دهید (کاغذ، پارچه، چوب و…) را تمیز و آماده کرده و محل قرارگیری شابلون را علامت‌گذاری کنید تا در حین رنگ‌آمیزی جابه‌جا نشود. سپس با استفاده از اسفنج یا قلم‌مو، رنگ را به‌آرامی و با ضربات ملایم روی قسمت‌های خالی شابلون می‌زنید تا رنگ به‌صورت یکنواخت منتقل شود. پس از رنگ‌آمیزی، شابلون را به‌آرامی از سطح جدا کرده و اجازه می‌دهید رنگ خشک شود. برای تثبیت رنگ می‌توانید از اتو، سشوار یا روش‌های دیگر استفاده کنید.

این مراحلی که ذکر کردیم، ساده‌ترین و متداول‌ترین روش انتقال طرح توسط شابلون طلقی است که در صنایع چاپ دستی، طراحی پارچه و هنرهای دستی استفاده می‌شود.

همچنین بخوانید: بررسی  تفاوت طلق و پلکسی گلاس

برش طلق با کاتر یا دستگاه برش لیزری

برش طلق با کاتر و دستگاه برش لیزری هر کدام مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارند. برش با کاتر طلق بر (کاتر مخصوص طلق و پلکسی‌گلاس) روشی دستی و اقتصادی است که برای برش‌های ساده، خطی و ضخامت‌های کم (حدود ۱ تا ۲ میلیمتر) مناسب است. ساخت شابلون دستی نیازمند دقت و تبحر در برش است و لبه‌های برش خورده ممکن است کمی ناهموار باشند. همچنین اگر طلق ضخیم‌تر باشد با کاتر سخت‌تر بریده می‌شود. کاتر برای برش غیرخطی یا پیچیده هم چندان مناسب نیست. این روش غالباً برای پروژه‌های کم‌حجم و کارهای هنری دستی، کاربردی و مقرون‌به‌صرفه است.

در مقابل، برش لیزری طلق (لیزر کات) با استفاده از دستگاه‌های خاص نظیر CO2 به‌صورت اتوماتیک، سریع و دقیق می‌تواند طرح را در کوتاه‌ترین زمان و با کیفیت بالا روی طلق برش دهد بدون اینکه آسیبی به متریال وارد ساخت شابلون طلقی با برش لیزری برای طرح‌های پیچیده، برش‌های غیرخطی و ضخامت‌های مختلف (از نازک تا نسبتاً ضخیم) بسیار مناسب است و لبه‌های برش خورده بسیار صاف و تمیز خواهند بود. درعین‌حال، برش لیزری هزینه بیشتری دارد و معمولاً برای تولید انبوه یا پروژه‎های صنعتی انتخاب می‌شود و اقتصادی‌تر است. این روش همچنین امکان حکاکی طرح روی طلق را نیز دارد.

بعد از ساخت شابلون طلقی، اگر به یک‌سری نکات نگهداری و استفاده صحیح از آن توجه داشته باشید، قطعاً می‌توانید شابلون طلقی را به طور بهینه و طولانی‌تر استفاده کرده و کیفیت کارهای هنری یا صنعتی خود را حفظ نمایید. برخی از این نکات عبارت‌اند از:

• برای افزایش دوام شابلون طلقی لازم است که پس از هر بار استفاده، آن را بادقت بشویید تا رنگ خشک شده روی آن باقی نماند، زیرا رنگ خشک شده کیفیت کار بعدی و قابلیت چندبار استفاده را کاهش می‌دهد.
• برای شستشو از حلال مناسب رنگ مصرفی استفاده و از مواد شیمیایی قوی و آسیب‌رسان خودداری کنید.
• از قراردادن شابلون در معرض نور مستقیم خورشید یا حرارت بالا اجتناب کرده و برای جلوگیری از تاب برداشتن، آن را روی سطح صاف قرار دهید و از تا خوردن یا خم‌شدن آن جلوگیری کنید.
• حتی شابلون را بعد از استفاده می‌توانید بین صفحات صاف مانند مقوا یا کتاب قرار دهید تا صاف و بدون چین‌خوردگی باقی بماند
• همچنین برای رنگ‌آمیزی بهتر، می‌توان از چسب‌های موقت برای فیکس کردن شابلون روی سطح استفاده کرد تا طرح کاملاً ثابت باقی بماند و از ایجاد لکه‌های ناخواسته جلوگیری شود
• در هنگام استفاده، از مقدار رنگ مناسب استفاده کنید تا رنگ اضافی روی شابلون باعث سختی شستشو و آسیب‌دیدن آن نشود

 به طور خلاصه:

نگهداری و استفاده صحیح از شابلون طلقی

بعد از ساخت شابلون طلقی، اگر به یک‌سری نکات نگهداری و استفاده صحیح از آن توجه داشته باشید، قطعاً می‌توانید شابلون طلقی را به طور بهینه و طولانی‌تر استفاده کرده و کیفیت کارهای هنری یا صنعتی خود را حفظ نمایید. برخی از این نکات عبارت‌اند از:

• برای افزایش دوام شابلون طلقی لازم است که پس از هر بار استفاده، آن را بادقت بشویید تا رنگ خشک شده روی آن باقی نماند، زیرا رنگ خشک شده کیفیت کار بعدی و قابلیت چندبار استفاده را کاهش می‌دهد.
• برای شستشو از حلال مناسب رنگ مصرفی استفاده و از مواد شیمیایی قوی و آسیب‌رسان خودداری کنید.
• از قراردادن شابلون در معرض نور مستقیم خورشید یا حرارت بالا اجتناب کرده و برای جلوگیری از تاب برداشتن، آن را روی سطح صاف قرار دهید و از تا خوردن یا خم‌شدن آن جلوگیری کنید.
• حتی شابلون را بعد از استفاده می‌توانید بین صفحات صاف مانند مقوا یا کتاب قرار دهید تا صاف و بدون چین‌خوردگی باقی بماند
• همچنین برای رنگ‌آمیزی بهتر، می‌توان از چسب‌های موقت برای فیکس کردن شابلون روی سطح استفاده کرد تا طرح کاملاً ثابت باقی بماند و از ایجاد لکه‌های ناخواسته جلوگیری شود
• در هنگام استفاده، از مقدار رنگ مناسب استفاده کنید تا رنگ اضافی روی شابلون باعث سختی شستشو و آسیب‌دیدن آن نشود

جمع‌بندی

انتخاب متریال مناسب مانند ورق‌های طلق رادیولوژی یا پلکسی‌گلاس با ضخامت و انعطاف‌پذیری مطلوب، کلید کیفیت بالای ساخت شابلون طلقی است. ساخت این شابلون‌ها غالباً با روش دستی یا دستگاه برش لیزری انجام می‌شود که هر کدام مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارند. توجه به‌دقت در انتقال طرح، تثبیت دقیق آن روی ورق طلق، حوصله در برش و همچنین نگهداری صحیح شابلون نقش مهمی در نتیجه کار و کیفیت نهایی محصول دارد.

علیالیزر خدمات برش لیزری غیر فلزات و خدمات ساخت انواع شابلون فلزی و طلقی را با ابعاد سفارشی و کیفیت بالا ارائه می‌دهد. برای سفارش، کافی است طرح خود را ارائه دهید تا پس از آماده‌سازی طراحی و برش، محصول نهایی را در کوتاه‌ترین زمان ممکن دریافت کنید.

سوالات متداول درباره ساخت شابلون طلقی